Slalom z klimatem: O czym, jak i kogo edukować w obszarze adaptacji i transformacji klimatycznej

Slalom z klimatem miał miejsce podczas konferencji TAK – Transformacja Adaptacja Klimat 31.03.2026r w Warszawie - będącej spotkaniem społeczności Climate Leadership. W ramach slalomu z klimatem uczestnicy przechodzili kolejno przez 9 stacji z pytaniami. Zmiany następowały co 10 minut.

Speed dyskusje prowadzone w ramach stacji poświęconej edukacji w obszarze adaptacji i transformacji klimatycznej jasno pod hasłem „O czym, jak i kogo edukować w obszarze adaptacji i transformacji klimatycznej” pokazały, że skuteczna edukacja klimatyczna nie może być abstrakcyjna, odgórna ani jednorodna. Jej siła leży bowiem w lokalności, praktyczności i osadzeniu w realnych ludzkich doświadczeniach.

Kogo i przez kogo edukować: lokalność zamiast narracji „z góry”

Uczestnicy i uczestniczki zgodnie podkreślali, że największą wiarygodność mają lokalni edukatorzy i role models, którzy już dziś cieszą się społecznym autorytetem, ale nie są postrzegani jako aktorzy polityczni.
Wskazywano m.in. na:

• ochotniczą straż pożarną,
• lekarzy POZ, farmaceutów, weterynarzy,
• osoby pracujące bezpośrednio z ryzykami zdrowotnymi, dobrostanem zwierząt czy wydajnością pracy.

To właśnie oni są w stanie tłumaczyć adaptację do zmiany klimatu przez pryzmat realnych, codziennych ryzyk, a nie ideologicznych sporów.

O czym edukować: czyli od „dalekiego klimatu” do konkretnych doświadczeń

Zamiast operować ogólnym pojęciem klimatu, edukacja powinna koncentrować się na „cząsteczkach rzeczywistości”, które są:

• już doświadczane (upały, susze, brak cienia w miastach, odwodnienie, zmiana trybu pracy),
• wspólne i relatywnie bezkonfliktowe (czyste powietrze, lokalna rzeka, śnieg, bezpieczeństwo pracy, woda, infrastruktura).

Taka perspektywa pozwala poszerzać pole zgody – zamiast próbować wygrać spór, nawet w grupach o bardzo różnych światopoglądach.

Jak edukować: życiowe kompetencje, nie tylko wiedza

Silnie wybrzmiała potrzeba, by edukacja w obszarze adaptacji i transformacji:

• rozwijała kompetencje miękkie (empatia, współpraca, myślenie systemowe),
• tłumaczyła wizję językiem praktyki, korzyści i doświadczeń, a nie deklaracji,
• była zakorzeniona w tym, co już znane i przeżyte.

Podkreślano też znaczenie języka korzyści, bez niego edukacja nie działa, niezależnie od grupy docelowej.

Forma ma znaczenie: edukacja w ekonomii uwagi

Uczestnicy zwracali uwagę, że żyjemy w ekonomii uwagi, dlatego forma edukacji jest równie ważna jak jej treść.
Wskazywano na potrzebę silnego dopasowania formy do odbiorcy:

• młodzi: krótkie formaty wideo (reels, shorty) pokazujące „jak się adaptować”,
• zarządy: warsztaty scenariuszowe i „gry wojenne” dotyczące ryzyk dla firmy,
• biznes i studenci: spacery edukacyjne i eksploracyjne, z empirycznymi pomiarami (np. temperatury w cieniu i bez cienia),
• organizacje i zespoły: uczenie kontekstowe, pokazujące wpływ upałów, suszy czy blackoutów na konkretny dział, proces lub firmę.

Edukacja osadzona w realiach systemowych

Ważnym wątkiem było łączenie edukacji z realnymi mechanizmami decyzyjnymi i ekonomicznymi:

• dla rolników – kotwiczenie szkoleń w systemach dotacyjnych i kontraktach sprzedażowych,
• dla biznesu – pokazywanie konsekwencji adaptacji i jej braku,
• w komunikacji – wykorzystywanie real-time climate communication, np. łączenie transformacji energetycznej z wydarzeniami geopolitycznymi i ich wpływem na „polski portfel”.

Tożsamość i włączanie, nie rewolucja

Edukacja klimatyczna ma włączać, a nie pogłębiać wykluczenia – także komunikacyjne czy infrastrukturalne:

• powinna odwoływać się do tożsamości miejsca i wspólnoty,
• łączyć transformację z wartościami „naszymi”, a nie narzucać jej jako rewolucji,
• promować rewitalizację i adaptację, a nie wyłącznie nowe inwestycje.

Napięcia i różne perspektywy

W dyskusjach pojawiły się również istotne napięcia:

• edukacja vs. technologia – część uczestników podkreślała, że nie należy przeceniać roli edukacji, stawiając na rozwiązania technologiczne „łatwe w użyciu”,
• dialog vs. konfrontacja – spór, czy z denialistami klimatycznymi należy walczyć narracyjnie, czy raczej poszerzać pole zgody bez potrzeby „wygrywania sporu”.

Wskazywano też inspirujący przykład z publicznej telewizji słowackiej, gdzie codziennie, spokojnie i apolitycznie tłumaczy się zjawiska pogodowe z perspektywy klimatycznej, przez ekspertów, a nie naukowców, aktywistów czy polityków.