Zasób mieszkaniowy Wielkiej Brytanii od lat należy do najsłabiej zaizolowanych w Europie1. Historyczna zabudowa, niska jakość przegród, nieszczelności oraz niewydolna wentylacja skutkują wysokim zużyciem energii, problemami z wilgotnością i istotnymi konsekwencjami zdrowotnymi2. Jednocześnie zmiany klimatu w sposób zasadniczy modyfikują warunki eksploatacji budynków. Obserwowany jest wzrost średnich temperatur oraz częstsze i intensywniejsze fale upałów3.
Państwo reaguje znaczną skalą interwencji. Wielka Brytania przeznacza corocznie miliardy funtów na poprawę efektywności energetycznej budynków, czyniąc termomodernizację jednym z filarów polityki klimatycznej i społecznej4. Coraz wyraźniej ujawnia się jednak napięcie pomiędzy celem redukcji strat ciepła a potrzebą adaptacji do coraz cieplejszego klimatu.
W teorii kompleksowa termomodernizacja powinna jednocześnie ograniczać zużycie energii, redukować ubóstwo energetyczne i zwiększać odporność budynków na przyszłe warunki klimatyczne5. Praktyka wskazuje jednak na narastającą lukę adaptacyjną. Z analiz prowadzonych zgodnie z metodyką CIBSE wynika, że przy wzroście średniej temperatury o 2°C nawet do 90% istniejących budynków mieszkalnych w Wielkiej Brytanii może doświadczać przegrzewania6. Najwyższe ryzyko dotyczy niewielkich mieszkań, lokali na najwyższych kondygnacjach oraz budynków zlokalizowanych w południowej części kraju7.
Londyn konsekwentnie identyfikowany jest jako obszar krytyczny. Podczas fal upałów w 2018 r. liczba zgonów związanych z wysoką temperaturą przekraczała 700 rocznie8. Od tego czasu z roku na rok liczba zgonów utrzymuje się na poziomie od 100 do 300. Paradoksalnie to budynki po intensywnych dociepleniach oraz nowe inwestycje mieszkaniowe, pozbawione skutecznych strategii wentylacji, zacienienia i pasywnego chłodzenia, osiągają najwyższe temperatury wewnętrzne9.
Klimatyzacja rozwiązaniem przyszłości
Rozwiązaniem nie jest masowe wdrażanie klimatyzacji. Systemy aktywnego chłodzenia zwiększają zapotrzebowanie na energię elektryczną, podnoszą koszty eksploatacyjne i pogłębiają ryzyko przeciążeń sieci elektroenergetycznej w okresach letnich10. W warunkach narastającego ubóstwa energetycznego prowadzi to do społecznie selektywnego dostępu do komfortu cieplnego, szczególnie wśród osób starszych i wrażliwych11.
Problem może ulec eskalacji wraz z realizacją rządowych planów budowy około 1,5 mln nowych domów do 2029 r.12 Ograniczona dostępność gruntów sprzyja zabudowie wielorodzinnej, w której ryzyko przegrzewania jest strukturalnie wyższe13. Wysokie standardy izolacyjności przegród, przy jednoczesnym niedostatecznym uwzględnieniu wentylacji i ochrony przed nasłonecznieniem, prowadzą do powielania błędów znanych z istniejącego zasobu14.
Budownictwo pasywne jako dobry kierunek zmian
W odpowiedzi na te wyzwania coraz częściej wskazuje się standard budownictwa pasywnego. Budynki o zapotrzebowaniu na energię do ogrzewania poniżej 15 kWh/m2/rok, zintegrowane z rozwiązaniami ograniczającymi przegrzewanie, oferują stabilny komfort całoroczny15.
Barierą pozostaje jednak koszt, dostęp do materiałów oraz wykwalifikowana kadra. Realizacje pasywne są średnio o 3–8% droższe od standardowych16.
Debata wokół termomodernizacji coraz wyraźniej przesuwa się z pytania o to, ile energii zużywa budynek, na kwestię, jak funkcjonuje on w zmieniającym się klimacie17. Bez integracji efektywności energetycznej z adaptacją do upałów termomodernizacja pozostanie rozwiązaniem nieadekwatnym do potrzeb, generując narastające ryzyka zdrowotne i społeczne18.
1 European Commission. (2020). Energy Performance of Buildings in the United Kingdom. Implementation-of-the-EPBD-in-the-United-Kingdom--England-2020.pdf
2 UK Health Security Agency. (2021). Damp and Mould in Homes: Health Impacts. Understanding and addressing the health risks of damp and mould in the home - GOV.UK
3 Met Office. (b.d.). UK Climate Projections (UKCP18). UK Climate Projections (UKCP18) - Met Office
4 National Audit Office. (2023). Energy Efficiency Programmes in England. Energy efficiency installations under the Energy Company Obligation - NAO report
5 IPCC. (2022). AR6 Working Group II – Impacts, Adaptation and Vulnerability. Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability | Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability
6 CIBSE. (2022). TM59: Design Methodology for the Assessment of Overheating Risk in Homes. Technical Memorandum 59: Design methodology for the assessment of overheating risk in homes | CIBSE
7 Lomas, K.J., Porritt, S.M. (2017). Overheating in buildings: lessons from research. Building Research & Information, 45(1–2), 1–18. https://doi.10.1080/09613218.2017.1256136.
8 Public Health England. (2019). Heatwave Mortality Monitoring Report. Heatwave mortality monitoring - Summer 2019
9 Zero Carbon Hub. (2015). Overheating in Homes: Evidence Review. ZCH-OverheatingEvidenceReview.pdf
10 National Grid ESO. (2023). Future Energy Scenarios. National Grid ESO’s Future Energy Scenarios report - Energy Saving Trust
11 Age UK. (2022). Heatwaves and Older People. Thinking seriously about climate change | Discover | Age UK
12 UK Government. (2022). Levelling Up and Housing Strategy. Levelling Up the United Kingdom - GOV.UK
13 Greater London Authority. (2010). London Housing Design Guide. https://www.london.gov.uk/sites/default/files/interim_london_housing_design_guide.pdf.
14 UK Building Regulations. (2021). Approved Documents Part L and Part O. The Building Regulations etc. (Amendment) (England) Regulations 2021
15 Passivhaus Trust. (b.d.). Passivhaus Standard. https://www.passivhaustrust.org.uk/what_is_passivhaus.php#2.
16 BRE. (2021). Cost Analysis of Passivhaus in the UK.
17 Climate Change Committee. (2023). Adaptation Progress Report.
18 World Health Organization (Europe). (2021). Housing, Health and Climate Change.
Program Climate Leadership jest działaniem realizowanym przez UNEP/GRID-Warszawa w odpowiedzi na rezolucję UNEP/EA.4/L.5, przyjętą podczas 4. sesji Zgromadzenia ONZ ds. Środowiska (UNEA-4).
Rezolucja ”Rozwiązanie Problemów Środowiskowych Poprzez Zrównoważone Praktyki Biznesowe” wezwała biznes do transformacyjnego wysiłku dla sprostania globalnym wyzwaniom środowiskowym i klimatycznym.