W 2026 r. Mołdawia doświadczyła jednoczesnej presji dotyczącej bezpieczeństwa dostaw paliw i zasobów wodnych. Kryzys ujawnił problem wykraczający poza bieżące zarządzanie podażą: odporność państwa zależy również od tego, ile energii i wody zużywa jego infrastruktura oraz od tego, czy inwestycje publiczne przynoszą mierzalne efekty.
Kryzys ujawnił skalę zależności
28 lipca 2026 r. rząd Mołdawii wprowadził alerty sektorowe w energetyce i gospodarce wodnej. Zapasy oleju napędowego spadły z poziomu odpowiadającego 17,6 dnia średniego zużycia na koniec czerwca do zaledwie 6,9 dnia na koniec lipca. 27 lipca braki paliwa zgłaszały 53 stacje. Na sytuację wpłynęły zakłócenia regionalnych łańcuchów dostaw, wzrost cen oraz ograniczenia w transporcie paliw. [1]
Równolegle pogarszały się warunki hydrologiczne w dorzeczu Dniestru. Niedobór wody zwiększał presję na rolnictwo, zaopatrzenie ludności i funkcjonowanie usług publicznych. Oba kryzysy pokazały, jak szybko zakłócenia w jednym sektorze mogą zwiększać ryzyko w pozostałych.
Budynki jako element bezpieczeństwa państwa
Według mołdawskiego Ministerstwa Energii sektor budynków odpowiada za ponad połowę krajowego zużycia energii. Około trzy czwarte powierzchni zasobów budowlanych przypada na budynki mieszkalne, a większość istniejących obiektów powstała przed 1990 r. [2] Rządowa strategia renowacji zasobów budowlanych na lata 2025–2050 przewiduje trzy poziomy modernizacji: lekką, zapewniającą do 30% oszczędności energii; umiarkowaną, przynoszącą 30–60%; oraz głęboką, pozwalającą ograniczyć zużycie energii o ponad 60%. [2]
Skala potrzeb finansowych pozostaje jednak zasadniczą barierą. Realizacja strategii w latach 2025–2030 wymaga około 4,39 mld euro. Zidentyfikowane finansowanie wynosi około 405 mln euro, co pozostawia lukę inwestycyjną rzędu 4 mld euro. [3] Bez mobilizacji kapitału prywatnego i sprawnych instrumentów finansowych modernizacja nie osiągnie wymaganej skali.
Autorka: Magdalena Wojtas, budynek ZTower High-Tech Park & Business Center w Kiszyniowie, który uzyskał Certyfikat LEED v4.1 Existing Buildings na poziomie Platinum. Jest to pierwszy w historii tak wysoki poziom certyfikatu w Mołdawii. ZTower - modern business center and offices | ZTower
Problemem jest również zdolność realizacji inwestycji
Audyt mołdawskiego Trybunału Obrachunkowego ujawnił, że do 30 czerwca 2026 r. wykorzystano zaledwie 1,3 mln euro z 72,4 mln euro zakontraktowanych kredytów zewnętrznych w komponencie programu efektywności energetycznej budynków publicznych. To około 2% dostępnej kwoty. Po około czterech latach realizacji większość środków pozostawała niewykorzystana. [4]
Przyczyną były między innymi złożone procedury przygotowania projektów. Studia wykonalności, audyty energetyczne, oceny techniczne, projekty i weryfikacja dokumentacji realizowane w odrębnych etapach wydłużały proces inwestycyjny. Jednocześnie brak kompletnej bazy budynków publicznych, jednolitych wskaźników i sprawnego systemu monitorowania utrudniał ocenę efektów. [4]
Audyt wykazał również, że inwestycje przynosiły korzyści, ale nie istniał wystarczająco spójny mechanizm pozwalający wykazać ich wkład w krajowe cele oszczędności energii i redukcji emisji. To ważne rozróżnienie: niskie wykorzystanie jednego instrumentu nie oznacza braku efektów wszystkich programów, lecz wskazuje na poważną lukę wdrożeniową.
Od certyfikacji do mierzalnych rezultatów
Świadectwo charakterystyki energetycznej opisuje obliczeniowe parametry budynku, ale samo nie potwierdza rzeczywistych oszczędności po modernizacji. Dlatego potrzebne są pomiary zużycia przed inwestycją i po jej zakończeniu, uruchomienie systemów technicznych oraz weryfikacja wyników podczas eksploatacji.
Standardy takie jak BREEAM In-Use i LEED Operations and Maintenance mogą wspierać ocenę zarządzania budynkiem, zużycia zasobów i jakości eksploatacji. ISO 50001 dostarcza ram systemowego zarządzania energią. Żaden z tych standardów nie zastępuje jednak krajowego systemu monitorowania ani nie gwarantuje automatycznie osiągnięcia oszczędności. Mołdawia powinna rozwijać jednolity system danych o budynkach publicznych, wprowadzać porównywalne wskaźniki zużycia energii i wody oraz wiązać finansowanie z weryfikacją rezultatów. Modernizacja powinna obejmować również wykrywanie wycieków, oszczędną armaturę i plany ciągłości działania w obiektach krytycznych.
Autorka: Magdalena Wojtas, budynek ZTower High-Tech Park & Business Center w Kiszyniowie, który uzyskał Certyfikat LEED v4.1 Existing Buildings na poziomie Platinum. Jest to pierwszy w historii tak wysoki poziom certyfikatu w Mołdawii. ZTower - modern business center and offices | ZTower
Według Tatiany Medaru, LEED GA, Fitwel Ambassador, BREEAM Assessor, założycielki Moldova Green Building Council, największą luką jest rozbieżność między parametrami projektowymi, wykonaniem inwestycji a rzeczywistymi wynikami eksploatacyjnymi. Standaryzowane pomiary, monitoring oraz niezależna weryfikacja mogą zwiększyć wiarygodność projektów wobec instytucji finansujących. Warunkiem jest jednak uproszczenie procesu inwestycyjnego i rozwój kompetencji technicznych. Certyfikacja ma wartość wtedy, gdy wspiera mierzalne rezultaty, a nie staje się celem samym w sobie.
Przypadek Mołdawii pokazuje, że bezpieczeństwa energetycznego i wodnego nie można budować wyłącznie przez zabezpieczanie dostaw. Równie istotne jest ograniczanie zapotrzebowania infrastruktury na zasoby oraz zdolność państwa do skutecznego wydawania środków i weryfikowania rezultatów. Odporność budynków jest elementem odporności państwa, ale wymaga połączenia polityki energetycznej, wodnej, inwestycyjnej i klimatycznej w jeden system zarządzania ryzykiem - dodaje Magdalena Wojtas, Ekspertka Climate Leadership, założycielka & Chief Sustainability Officer w SYNCRETIX.
Źródła
[1] Ministerstwo Energii Mołdawii, Government Declares Energy Alert Status to Protect Petroleum Product Supplies and the Operation of Essential Services, 28 lipca 2026 r.
[2] Ministerstwo Energii Mołdawii, Sectoral Strategy for Long-Term Renovation of the National Building Stock 2025–2050, 17 września 2025 r.
[3] Rząd Mołdawii, Government to Renovate National Real Estate Fund Over Next 25 Years, 17 września 2025 r. - dane o potrzebach inwestycyjnych i luce finansowej.
[4] Trybunał Obrachunkowy Republiki Mołdawii, Court of Accounts Audit: Real Benefits from Investments in Energy Efficiency, but Deficiencies in Planning and Monitoring Results, 14 sierpnia 2026 r.
Program Climate Leadership jest działaniem realizowanym przez UNEP/GRID-Warszawa w odpowiedzi na rezolucję UNEP/EA.4/L.5, przyjętą podczas 4. sesji Zgromadzenia ONZ ds. Środowiska (UNEA-4).
Rezolucja ”Rozwiązanie Problemów Środowiskowych Poprzez Zrównoważone Praktyki Biznesowe” wezwała biznes do transformacyjnego wysiłku dla sprostania globalnym wyzwaniom środowiskowym i klimatycznym.